Geheugentest – rotzooien met geheugenmodules

nerd alertOf het tegenwoordig nog net zo vaak gebeurt weet ik niet, maar 10 jaar geleden werd er door groot­­handelaren veel gerommeld met computer­geheugen (in die tijd vooral 72-pin simms of simmen, later ook 168-pin dimms).

Zoals de oplettende lezer van deze blog weet, heb ik een on-line computerwinkel gehad. Uiteindelijk vond ik gelukkig een Franse fabrikant van geheugen, die altijd goede spullen leverde. Maar daarvoor was het als kleine handelaar in die tijd vaak moeilijk om aan geheugenmodules van goede kwaliteit te komen want er werd door groothandels heel wat goedkope rommel geleverd. En behalve dat was heel veel oneerlijke concurrentie van andere winkels. Het stopt niet eens bij rommelende handelaren: er waren ook fabrikanten die rommelden met geheugenchips.

Hoe zat dat precies?

Antwoordapparaat

Het begint allemaal met piepkleine geheugenchips, met een klein productiefoutje. Een geheugenchip heeft duizenden of miljoenen geheugenplaatsen, na productie worden ze allemaal gecontroleerd op een goede werking.

Stel je voor dat bij die controle blijkt dat een paar van al die bits het niet goed doen.

De fabrikant kan de chip dan afkeuren en weggooien. Maar hij kan hem ook verkopen voor een toepassing waarbij het helemaal niet erg is dat een paar bits het niet goed doen. Voorbeelden die je in de schoolboeken vindt zijn toepassing in digitale antwoordapparaten of als „laserprinter memory”. Ik heb overigens nooit zelf in een laserprinter zulk soort chips gezien.

Hi/Lo en de zx Spectrum

Als er bij de productie een stofdeeltje op de chip gevallen is, dan zullen er een heleboel bits op de chip niet werken. Maar door de manier waarop het ontwerp van een geheugenchip opgezet is, is de kans relatief groot dat deze fouten allemaal in dezelfde helft van die chip zitten. De andere helft kan dan nog steeds perfect onbeschadigd zijn.

Een fabrikant van geheugenchips verkocht daarom behalve gewone chips ook (aan speciale afnemers, zoals computerfabrikant Sinclair) een „High” en een „Low” versie van deze chips. Ze zijn te herkennen aan een H of een L in het typenummer. Van deze chips moet de hoogste adreslijn permanent op 1 cq 0 gehouden worden zodat alleen de goed werkende helft van de chip gebruikt wordt.

Dit type chips werd bijvoorbeeld toegepast in de 48KB versie van de Sinclair ZX Spectrum. De Spectrum 16K heeft 8 chips van 16 kilobit elk, voor geheugenplaatsen 16384 tot en met 32767. De Spectrum 48K heeft behalve die chips ook nog 8 chips van 64 kilobit elk, voor geheugenplaatsen 32768 tot en met 65535. Van elk van die laatste 8 chips wordt de helft nooit gebruikt — met een draadbrug op het moederbord is ingesteld welk type chips gemonteerd zijn: H, of L.

Op een gegeven moment werd de zx Spectrum zo populair, dat er leveringsproblemen ontstonden van de half defecte chips.

Hierboven schreef ik dat de Hi/Lo chips „perfect” bruikbaar zijn. Dat klopt in elk geval als ze nog nieuw zijn. Maar omdat het dus zeker is dat er bij de productie al eens wat mis gegaan is, zou het zomaar kunnen gebeuren dat de levensduur van zo’n chip korter is dan die van een chip die zonder makken is. Bij mijn eigen Spectrum bleek dat ook: er is 2 keer een geheugenchip kapot gegaan.

Overstempelen

Op een geheugenchip wordt een bepaalde snelheid aangegeven. Na productie test de fabrikant niet alleen de werking, maar ook de hoogste snelheid waarop die chip nog goed werkt en stempelt de gegarandeerde snelheid op de behuizing.

Behalve dat een paar bits gewoon stuk zijn, kan het ook gebeuren dat ze alleen een beetje trager zijn dan de rest. Misschien niet eens altijd, maar wel onder bepaalde omstandigheden zoals wanneer de chip warm of juist koud is.

Deze marge zorgt dat de „overstempelaars” hun slag kunnen slaan. De overstempelaars testen en hertesten langzamere geheugenchips met een geheugentester zo vaak als nodig is, tot de chip een keertje wel slaagt voor een bepaalde snelheidstest.

Van chips met een lage gespecificeerde snelheid, eigenlijk te laag voor gebruik in pc’s, werd de bovenkant een klein beetje afgeschuurd of afgeslepen, zodat de originele typeaanduiding van de fabrikant niet meer leesbaar was. Vervolgens werd er door een vervalser een nieuw stempeltje gezet met een „merk en type”, deze keer met een hogere snelheid. Het op deze manier verhogen van de waarde van een chip heet „overstempelen”. Als je er ooit eentje gezien hebt is het niet zo moeilijk om deze chips te herkennen: door het afslijpen is de bovenkant een beetje dof geworden en de nieuwe inkt zit er vaak niet zo netjes op.

Tegenwoordig, met een prijs van 50 euro per Gigabyte (april 2007) nog geen 10 euro per Gigabyte (september 2011), kan je je niet voorstellen dat iemand tijd in zoiets gaat steken, maar in de tijd dat dit werd gedaan betaalde je voor 16 Megabyte al meer dan 500 euro en per gewicht was geheugen zelfs duurder dan goud.

Met een beetje „geluk” merkte de pc-gebruiker er niets van. Bijvoorbeeld omdat hij alleen dos draaide en dus van de 4MB nooit meer dan 640KB gebruikte. Maar als iemand problemen had met een pc die alleen vastliep op zonnige dagen of alleen als Windows draaide, dan wist je dat het vervangen van het geheugen (dat hij gekocht had bij op een beurs of bij een winkel „die veel goedkoper was”) waarschijnlijk het probleem zou oplossen.

Sumitomo

En toen gebeurde er een aardbeving in Japan waardoor de Sumitomo epoxyhars fabriek stil kwam te liggen. Omdat dit spul nodig is voor het maken van geheugenchips, verdubbelde kort na de aardbeving de prijs van het populairste type geheugenmodule in de loop van de dag een paar keer en er kwamen er nog vreemdere geheugenmodules op de markt dan dat ik al dacht te kennen.

ToPLESS

Een van de vreemde fenomenen uit die tijd waren de „Topless” simms van Siemens. De merknaam Siemens staat niet op de modules, het was een publiek geheim dat deze vreemde gasten door Siemens gemaakt werden. De siliciumchips waren rechtstreeks op het printkaartje van de module gemonteerd: het zag er uit alsof er 3 half opgegeten dropjes op geplakt zaten (officiële term: „Chip On Board”). Deze modules zagen er eng uit, maar in gebruik gaven ze gelukkig nauwelijks problemen.

Logical chip

Anders was het met de modules waar in een groot blok een onduidelijk aantal chips ingesmolten was. Hier werd de truc met de „half afgekeurde chip” weer toegepast. Van deze chips worden er bijvoorbeeld maar 3 van de 4 datalijnen gebruikt, omdat bij het testen de vierde niet betrouwbaar genoeg bleek te zijn.

Soms waren dit soort modules ook te herkennen aan een „te groot” aantal chips, of aan een klein extra chipje met logica die het omzeilen van de foute plekken moet regelen. Zo’n extra chipje heeft tijd nodig om zijn werk te doen, om deze modules te kunnen gebruiken moest de computer vertragen.

Een andere variant zijn de „buffered” dimms: deze hebben buffertje tussen de chip en de geheugenbus. Dit lijkt elektrisch gezien misschien „veiliger”, maar dit type geheugen is vanwege de buffering niet te gebruiken in een pc. Ik ben ze gelukkig maar erg weinig tegengekomen.

Inruilen

Sommige winkels in de regio deden nog aan een andere vorm van oneerlijke concurrentie. Van hun zakelijke klanten ruilden ze oude geheugenmodules in en verkochten die in de winkel zonder er bij te vertellen dat ze al jaren gebruikt waren. Ook verkochten ze microprocessoren als „nieuw” in een versie die jaren geleden voor het laatst geproduceerd werd.

In die tijd had je bedrijven waar je je eigen oude geheugenmodules naar kon opsturen: de chips werden door zo’n bedrijf van je oude modules af gehaald, getest en op nieuwe modules gesoldeerd.

Advertenties

Een gedachte over “Geheugentest – rotzooien met geheugenmodules

  1. Sinds een paar jaar daalt de prijs van geheugen niet meer, maar stijgt hij.

    Tegenwoordig is het zo dat er bedrijven zijn die geheugenmodules opkopen en de chips daarvan overzetten op nieuwe modules. Hiervoor gebruiken ze waarschijnlijk modules die een tijd gebruikt zijn en binnen garantie teruggestuurd werden. Het resultaat kan je kopen tegen een prijs die zo’n 30% lager ligt dan de prijs van nieuw nu — wat ongeveer 1 of 2 jaar geleden ongeveer de nieuwprijs was.

Vertel jouw mening

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s